توزیع در ایران (قسمت دوم: فروشگاه‌های زنجیره‌ای)

لینک دانلود

اپیزود یازدهم پادکست اقتصادی رادیو باتاب کارا

در اپیزود یازدهم پادکست اقتصادی رادیو باتاب کارا، توزیع در اقتصاد ایران و نقس فرشگاه‌های زنجیره‌ای در آن را بررسی می‌کنیم.

منتظر نظرات، انتقادات و پیشنهادات شما درباره پادکست اقتصادی رادیو باتاب کارا هستیم.

شما می‌توانید علاوه بر وبسایت ما، از طریق تلگرام و اینستاگرام باتاب کارا نیز با ما در ارتباط باشید.

منتظر شما هستیم!

 

بخشی از آن‌چه در اپیزود 11 خواهیدشنید...

 

نظام توزیع از جهاتی ویترین اقتصاد هر کشوری به حساب می‌آید، چراکه در یک نظام توزیع کارآمد و بهره‌ور، ابزارها و روش‌های نوین تامین، حمل‌ونقل، انبارداری، بازاریابی، چیدمان، نگهداری، فروش و خدمات پس از فروش و سایر موارد برای ارائه کالا و خدمات به بهترین شکل به کار گرفته می‌شوند و اگر هر کدام از آنها خوب عمل نکنند، نظام توزیع یا همان ویترین اقتصاد را دچار خدشه می‌کند و تصویر خوبی به نمایش نمی‌گذارد. این ویترین اقتصادی در ایران با سایر کشورها تفاوت‌های چشمگیری دارد.

برای مثال طبق آمار اتاق اصناف کشور، به ازای هر 30 تا 35 نفر در ایران یک واحد صنفی توزیعی یا به عبارتی مغازه وجود دارد. جالب است بدانید این وضعیت در کشورهای دیگر بسیار متفاوت است، به طوری که در آمریکا و اروپا تقریباً به ازای هر 1000 نفر یک واحد صنفی توزیعی وجود دارد و استاندارد جهانی نیز به ازای هر 700 تا 1000 نفر یک واحد را تایید می‌کند. این بدان معنی است که آمار کشور ما حداقل 20 برابر آمار جهانی است. در شهرهای بزرگی مانند تهران، اصفهان، مشهد و شهرهای بزرگ دیگر، فروشگاه‌ها و مغازه‌های بسیاری در سراسر شهر پراکنده شده‌اند. این اتفاق نشان از آن دارد که صنوف در کشور ما به طور عادی و منطقی رشد نکرده‌اند و به همین دلیل با این تعداد زیاد پاساژ، مغازه، مجتمع و برج‌های تجاری شدیداً به یک جامعه مصرف‌گرا تبدیل شده‌ایم.

حال مشکل چیست! مشکل اساسی به بی‌نظمی و ساماندهی نشدن نظام توزیع کشور برمی‌گردد که دلیلش هم تعداد زیاد واحدها، خرد بودن بیشتر آنها و استفاده نکردن از دانش لازم در کسب و کارهاست که همه این عوامل بهره‌وری را در این بخش به شدت پایین آورده است. هر کدام از مغازه‌های کوچک هزینه‌های زیادی مانند اجاره، انرژی و مالیات دارند و با وضعیت فعلی صرفه به مقیاس کم، هزینه‌های توزیع را بالا برده‌اند. هر کس نیز با کمترین تخصص و مهارت و حتی توانایی مالی می‌تواند اداره یک واحد توزیعی را به دست گرفته و در واسطه‌گری نقشی ایفا کند، غافل از آنکه در نهایت نیز این هزینه‌ها به آخرین عضو زنجیره تامین یعنی مصرف‌کنندگان تحمیل می‌گردد و کالای نهایی با بالاترین قیمت ممکن به دست ما می‌رسد.

تجربه کشورهای دیگر در این زمینه می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد. نقطه مشترک اکثر کشورهایی که در نظام توزیع قوی کار کرده‌اند و توانسته‌اند ساماندهی مناسبی داشته باشند، استفاده از فروشگاه زنجیره‌ای به عنوان راهکار اصلی حل مشکلات توزیع بوده است. در کشورهایی مانند امریکا، انگلستان، کانادا و فرانسه بیشتر از ۸۰ درصد توزیع کالا و خدمات توسط فروشگاه‌های زنجیره‌ای انجام می‌شود. در این کشورها قدرت اصلی بازار در اختیار این نوع فروشگاه‌هاست و خرده‌فروشی‌های محلی در محدوده‌های کوچیکتری فعالیت دارند. این اتفاق باعث شده افرادی که دانش و توان مالی لازم را ندارند به این بازارها وارد نشده و اقتصاد ملی خود را تضعیف نکنند. کشورهای دیگری مانند چین، ترکیه، سنگاپور و هند هستند که همانند ما نظام توزیعی سنتی داشته و بقالی‌ها و واحدهای صنفی در کل کشور پراکنده‌ شده‌اند. این کشورها با یک برنامه‌ریزی مدون از چند دهه قبل اقدام به ساماندهی نظام توزیع، خرده‌فروشی‌های سنتی و حتی دستفروشان کردند و نتایج مثبتی نیز از این طریق گرفتند. این کشورها با بهره‌گیری از تجربیات کشورهای غربی و با استفاده از سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی، به تدریج فروشگاهای بزرگ و زنجیره‌ای ایجاد کرده و به‌تدریج سهم بازار این نوع فروشگاها را افزایش دادند. البته به دلیل حمایت از واحدهای صنفی کوچک، این رشد به تدریج اتفاق افتاد.  

اگرچه ایجاد این فروشگاه‌ها در ایران پدیده جدیدی نیست و سابقه آن به سال 1328و تاسیس تعاونی مصرف سپه برمی‌گردد، اما در سال‌های اخیر بخاطر مشکلات ناشی از توزیع سنتی، دولت‌ها تصمیم گرفتند تا با تاسیس فروشگا‌ه‌های نوین زنجیره‌ای، وضعیت توزیع در کشور را بهبود بخشند. اما متاسفانه علی‌رغم تلاش‌های انجام شده، بخاطر نبود بینش کافی نسبت به نحوه اداره این فروشگا‌ه‌ها، این واحدها نیز تا امروز توفیق چندانی در اهداف ترسیم‌شده ابتدایی نداشته‌اند. شاید در نگاه اول، این فروشگا‌ه‌های بزرگ و پر زرق و برق نمادی از رشد و توسعه شهری محسوب شوند، اما برنامه فروش و تخفیف‌های قابل ملاحظه‌ای که این فروشگا‌ه‌ها در نظر می‌گیرند، خود به مشکلی اساسی در نظام توزیع تبدیل شده، به طوری که با افزایش فروشگاه‌های زنجیره‌ای و اعمال تخفیف‌های بعضاً عجیب و غریب، خرید از سوپرمارکت‌های کوچک به شدت کاهش پیدا کرده و در کنار اشتغال‌زایی فروشگاه‌های بزرگ، عده‌ زیادی از توزیع‌کنند‌ه‌های خرد بیکار شده‌اند.

البته شاید امروز مصرف‌کنندگان نهایی وجود این تخفیف‌ها را به نفع خود بدانند، اما باید بدانیم که بعد از مدتی فروشگاه‌های زنجیره‌ای با انحصاری که در بازار به دست می‌آورند، قیمت‌ها را نیز خود تعیین می‌کنند.